Önce Seyda sonra Marksist bir kişi: Cigerxwin

22 Eki 2021

Bedri Türkmen-Forum

Kürtlerin gönlünde taht kuran isimlerden Cigerxwîn 37 yıl önce 22 Ekim 1984'te aramızdan ayrıldı. Mücadelesi eserleriyle ölümsüz çınar Cigerxwîn, 1900 (resmi kayıtlarda 1903'te) yılında Mardin’in Gercüş ilçesine bağlı Hesarê Köyü'nde dünyaya geldi. 

İlk adı Şêxmûs Hesen olan Cigerxwîn çocukluk yıllarında ırgatlık, çobanlık yaptı. Cigerxwîn, dini eğitim aldığı için bir süre din görevlisi olarak çalıştı. Aile olarak 1914 yılında Qamişlo’ya bağlı Amud nahiyesine göç ettiler. Cigerxwîn ve ailesi, I. Dünya Savaşı sonrasında Suriye sınırları içinde kaldı ve tekrar köylerine dönmedi.

Cigerxwîn savaş döneminde türlü sıkıntılarla başetmeye çalıştı. 18 yaşında Diyarbakır’a geçen Cigerxwin burada medrese eğitimi aldı. Hem Suriye hem de Türkiye’de çeşitli yerleri gezme fırsatı bulan Cigerxwin, Kürtlerin çektikleri sıkıntıları gördü, sıkıntıların nedenleri üzerine kafa yordu. Gördükleri ve arayışları Cigerxwin'in Marksizm ile tanışmasını sağladı. İçini şiirlere döktü. Cigerxwin, İkinci Dünya Savaşı’ndan sonraki şiirlerinde Kürt işçi ve köylülerin Kürt burjuvalarına ve toprak ağalarına karşı verdiği mücadeleyi işledi. 

Bu şiirlerindeki devrimci öz, bütün ülkenin işçilerinin mücadelesini yansıtıyordu. Cigerxwin Kürtçe kaleme aldığı dizelerin yanısıra öykü ve romanlara da imza attı. Üretken olan Cigerxwin araştırma kitapları da yazdı.

Cigerxwîn, Xoybûn'da

Cigerxwin, aynı zamanda sistemin zulmüne karşı, statükoya karşı politik eylemciydi. Xoybûn'un oluşumunda yer alan isimlerden birisi Cigerxwin idi. 5 Ekim 1927'de Lübnan'da kurulan Xoybûn örgütü, Kürtler ve sürgünde olan Taşnak hareketindeki Ermeniler tarafından kurulmuştu. 

Xoybûn'un önde gelen isimleri arasında Cigerxwin'in yanısıra Celadet Alî Bedîrxan, Kâmuran Alî  Bedîrxan, Nurî Dersîmî, Ekrem Cemîlpaşa, Memduh Selîm, Haco Axa gibi isimler vardı. 

Xoybûn üyeleri bütün Kürtleri birleştirme adına bağımsızılık mücadelesi yürüttü. Suriye, Lübnan, Avrupa ülkeleri ve ABD'de de örgütlenem çalışması yapan Xoybûn Merkez Komitesi "Kürdistan Millî Hükûmeti" ilan etmişti. 

Xoybûn 1930 Ağrı isyanları meydana geldiğinde İhsan Nuri Paşa'yı bölgeye göndermişti.

Xoybûn Ağrı isyanları ordu tarafından kanlı şekilde bastırıldıktan sonra gücünü yitirerek dağıldı. 

Basınla da ilgiliydi

Cigerxwîn Hawar adlı dergide de Şêxmûs Hesen yerine Cigerxwîn imzasıyla yazılar yazdı. 1946 yılında Suriye’de Kürtlerin yoğun yaşadığı bir yer olan Qamişlo iline geçen Cegerxwin, Civata Azadî û Yekîtiye Kurd (Özgürlük Meclisi ve Kürt Birliği) örgütünün kurucuları arasında da yer aldı. 

1948 yılında Suriye Komünist Partisi’ne giren şair siyasi görüşleri ile güçlü kalemini birleştirip, işçi sınıfını, köylüleri anlatmaya, aydınlatmaya devam etti.

Kürtçe sözlük

Ortadoğu ülkelerinin yok etmeye çalıştığı Kürtçe'yi yaşatmaya da kendisini adayan Cigerxwin,

Kürtçe sözlük de hazırladı. Cigerxwin yaşamı boyunca baskı, asmiliasyon politikaları altında 16 Kürtçe eser vermeyi başardı. Cigerxwîn’in şiirleri ilk kez 1976 yılında Gani Bozarslan tarafından Türkçe'ye çevrildi ve “Lenin Şafağı” adıyla yayınlandı. Şairi yıldırma politikası sürerken 1963 yılında Şam’da tutuklandı. Ömrünün bir kısmını sürgün yerlerinden İsveç'te de geçirmek zorunda kaldı.

Hayatı boyunca baskılar nedeniyle değişik ülkelerde yaşamak zorunda kalan Cigerxwîn, son yıllarını İsveç’te geçirmişti. Cigerxwin 22 Ekim 1984 yılında İsveç’in Stockholm kentinde yaşama veda etti. Ölümünün ardından Suriye’nin Qamişlo şehrinde defnedildi. 

Milyonlara kazandırdığı şiirleri radyolarda ve dillerde hala yankılanıyor.

Cigerxwin'in eserleri:

Şiirleri:

-Diwan Dîwana yekem: Prîsk û Pêtî, 1945 Şam.

-Diwan Dîwana diwem: Sewra Azadî, 1954 Şam.

-Diwan Dîwana siyem: Kîme Ez? , 1973 Beyrut.

-Diwan Dîwana çarem: Ronak, Roja Nû Yayınevi, 1980 Stockholm.

-Diwan Dîwana pêncem: Zend-Avista, Roja Nû Yayınevi, 1981 Stockholm.

-Diwan Dîwana şeşem: Şefeq, Roja Nû Yayınevi, 1982 Stockholm.

-Diwan Dîwana heftem: Hêvî, Roja Nû Yayınevi, 1983 Stockholm.

-Diwan Dîwana heyştem: Aşîtî, Avesta Yayınevi, 2003 İstanbul.

-Diwan Dîwana nehem: Salar û Mîdya, Avesta Yayınevi, 2003 İstanbul.

-Diwan Dîwana dehem: Şerefnama Menzûm, Avesta Yayınevi, 2003 İstanbul.

Öyküleri:

-Reşoyê Darê, Lîs Yayınevi, 2008 Diyarbakır.

-Cim û Gulperî, Lîs Yayınevi, 2008 Diyarbakır.

Dil ve Kültür Hakkındaki Eserleri:

-Destûra Zimanê kurdî (Kürt dil bilgisi), 1961 Bağdat.

-Ferheng, perçê yekem (Sözlük, 1. Bölüm), 1962 Bağdat.

-Ferheng, perçê diwem (Sözlük, 2. Bölüm), 1962 Bağdat.

-Folklora Kurdî (Kürt Folkloru), Roja Nû Yayınevi, 1988 Stockholm.

Tarih İle İlgili Eserleri:

-Tarîxa Kurdistan (Kürdistan tarihi) (bu eseri ölümünden sonra yayımlanmıştır), 3 ciltli, 1985-1987, Stockholm.

Türkçe'ye Çevrilmiş Eserleri:

-Lenin Şafağı, Kaynak Yayınları, İstanbul.

-Hayat Öyküm, Evrensel Basım Yayın, İstanbul.


Etiketler : cigerxwinn,