Ankara ile Moskova arasında ‘Montrö’ krizi

10 Nis 2021

Karadeniz’e ABD savaş gemileri sevki ve Ukrayna’nın Ankara ile SİHA  pazarlıkları Türkiye’yi yeni bir ‘Montrö’ krizine soktu. Putin, Erdoğan’ı telefonla arayarak uyardı. Rusya Dışişleri'nden de uyarı geldi

ABD’ye ait 2 savaş gemisinin, Rusya ile kriz yaşayan Ukrayna yönetimine destek için Çanakkale Boğazı ve İstanbul Boğazı’ndan Karadeniz’e çıkışı için Türkiye’ye diplomatik bildirimde bulunduğunun kamuoyuna yansıması ve Ukrayna Devlet Başkanı Vladimir Zelinsky’nin 10 Nisan’da SİHA pazarlığı yaptığı Türkiye’yi ziyaret açıklaması ile Kremlin alarma geçti. Ukrayna ordusu ile Rusya desteğiyle tek taraflı bağımsızlık ilan eden Donbass’ta (Donetsk ve Luhansk) ateşkes ihlalleri sürüyor. Zaman zaman askerlerin ölüm haberleri geliyor. Rusya’nın da Donbass sınırına asker yığması ve Ukrayna’yı yerle bir etmekle tehdit etmesi, ABD, AB, NATO’nun da alarma geçmesi savaşın ayak sesleri olarak değerlendiriliyor. ABD’nin 1936 Montrö Boğazlar Sözleşmesi çerçevesinde Türkiye’ye bildirimde bulunduğu ve iki savaş gemisini 14-15 Nisan’da Karadeniz’e geçireceği ortaya çıktı. ABD savaş gemilerinin Montrö Boğazlar Sözleşmesi gereği Karadeniz’de 21 gün kalabilecek. Gemilerin Mayısın ilk haftasına kadar Karadeniz’de kalması bekleniyor.

Rusya’nın Montrö mesajları

Karadeniz’in Rusya etkisinde kalması için Kanal İstanbul’un açılmasına karşı çıkan, Çanakkale ve İstanbul Boğazı’nı içeren çok taraflı Montrö Boğazlar Sözleşmesi’nin değiştirilmesine karşı çıkan Rusya, Ankara’ya en üst perdeden uyarılar yaptı. Rusya Dışişleri Bakan Yardımcısı Aleksandr Gruşko, “Kıyıdaş olmayan ülkelerin Karadeniz havzasındaki faaliyetlerini artırdığını endişeyle tespit ediyoruz. NATO ülkelerinin Karadeniz’e ziyaret sayısı, savaş gemilerinin kalış süresi arttı” dedi.

Bu faaliyetlerin Montrö (Montreux) Boğazlar Sözleşmesi’nin hükümlerine uygun olarak yürütülmesinin Rusya için ilkesel önem taşıdığını kaydeden Gruşko, “Karadeniz’de güvenliği koruma sorumluluğunun Karadeniz Ekonomik İşbirliği Örgütü de dahil bunun için gereken tüm mekanizmaları oluşturan kıyıdaş ülkelere ait olduğunu düşünmeye devam ediyoruz” ifadelerini kullandı.

Putin’den çifte uyarı

Rusya Başkanı Vladimir Putin, Türkiye içinde de ciddi çalkantılar yaratan Kanal İstanbul ve Montrö Antlaşması için kırmızı çizgilerini iletti. Kremlin, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan’ın Ukrayna’nın güneydoğusundaki Donbass bölgesindeki krizi, Libya ve Suriye’deki gelişmeleri 9 Nisan’da telefonda konuştuğunu açıkladı. Putin hem Montrö Sözleşmesi hem Kanal İstanbul projesi için uyarılarda bulundu. Kremlin’den yapılan açıklamaya göre, Putin ve Erdoğan, Ukrayna, Montrö Sözleşmesi, Kanal İstanbul projesi, Suriye, Libya, Artsakh (Dağlık Karabağ), koronavirüs gibi konuları ele aldı. Kremlin, Putin’in Erdoğan’ın talebi üzerine Rusya’nın Ukrayna krizinin çözümüne ilişkin yaklaşımlarını anlattığını belirtti.

Türkiye’nin “Kanal İstanbul” projesiyle ilgili planlarının ele aldığı bölümde Putin, bölgesel istikrar ve güvenliğin sağlanması için “1936 Montrö Boğazlar Sözleşmesi”nin hükümleri uyarınca belirlenen Boğazlar rejiminin korunmasının önemini vurguladı. Suriye’nin istikrara kavuşturulması ve Suriyeli taraflar arasındaki müzakerelerin yeniden başlaması üzerinde durulduğu, “özellikle İdlib’de olmak üzere terörle ortak mücadele görevlerinin güncelliğini koruduğunun” ifade edildiği kaydedildi.

Montrö ne diyor?

Montrö Boğazlar Sözleşmesi’nin 2. maddesi: “Barış zamanında, ticaret gemileri, gündüz ve gece, bayrak ve yük ne olursa olsun hiçbir işlem (formalite) olmaksızın, Boğazlar’dan geçiş ve gidiş-geliş (ulaşım) tam özgürlüğünden yararlanacaklardır.”

Madde 4: “Savaş zamanında, Türkiye savaşan değilse, ticaret gemileri, bayrak ve yük ne olursa olsun, 2. ve 3. maddelerde öngörülen koşullar içinde Boğazlar’dan geçiş ve gidiş-geliş (ulaşım) özgürlüğünden yararlanacaklardır.”

Madde 5: “Savaş zamanında, Türkiye savaşansa, Türkiye ile savaşta olan bir ülkeye bağlı olmayan ticaret gemileri, düşmana hiçbir biçimde yardim etmemek koşuluyla, Boğazlar’da geçiş ve gidiş-geliş (ulaşım) özgürlüğünden yararlanacaklardır.”

Madde 13: “Savaş gemilerinin Boğazlar’dan geçmesi için, Türk Hükümetine diplomasi yoluyla bir önbildirimde bulunulması gerekecektir. Bu ön-bildirimin olağan süresi sekiz gün olacaktır; ancak, Karadeniz kıyıdaşı olmayan Devletler için bu sürenin onbeş güne çıkartılması istenmeğe değer sayılmaktadır. Geçiş sırasında, Deniz Kuvvetinin Komutanı, durmak zorunda olmaksızın, Çanakkale Boğazı’nın ve Karadeniz Boğazı’nın girişindeki bir işaret istasyonuna, komutası altında bulunan kuvvetin tam kurulusunu bildirecektir.”

Madde 14: “Boğazlar’da transit geçiste bulunabilecek bütün yabancı deniz kuvvetlerinin en yüksek (tavan) toplam tonajı 15.000 tonu asmayacaktır. Kuvvetler dokuz gemiden çok gemi içermeyeceklerdir.”

Madde 15: “Boğazlar’da transit olarak bulunan savaş gemileri taşımakta olabilecekleri uçakları hiçbir durumda, kullanamayacaklardır.”

Madde 18: “Karadeniz’de bulunmalarının amacı ne olursa olsun, kıyıdaş olmayan Devletlerin savaş gemileri bu denizde yirmi-bir günden çok kalamayacaklardır.”

Madde 28: “İşbu Sözleşmenin süresi, yürürlüğe giriş tarihinden başlayarak, yirmi yıl olacaktır. Sözü edilen yirmi yıllık sürenin bitiminden iki yıl önce, hiçbir Bağıtlı Yüksek Taraf, Fransız Hükümetine Sözleşmeyi sona erdirme ön-bildirimi vermemişse, işbu Sözleşme, bir sona erdirme ön-bildirimin gönderilmesinden başlayarak, iki yıl geçinceye kadar yürürlükte kalacaktır. Bu ön-bildirim, Fransız Hükümetince, Bağıtlı Yüksek Taraflara iletilecektir. İşbu Sözleşme, işbu madde hükümlerine uygun olarak sona erdirilmiş olursa, Bağıtlı Yüksek Taraflar, yeni bir Sözleşmenin hükümlerini saptamak üzere kendilerini bir konferansça temsil ettirmeği kabul etmektedirler.”

Madde 29: “İşbu Sözleşmenin yürürlüğe girmesinden başlayarak her beş yıllık dönemin sona ermesinde, Bağıtlı Yüksek Taraflardan her biri, işbu Sözleşmenin bir ya da birkaç hükmünün değiştirilmesini önerme girişiminde bulunabilecektir. Bağıtlı Yüksek Taraflardan birinci yapılacak değiştirme isteminin kabul edilebilmesi için, bu istem 14. ya da 18. maddelerin değiştirilmesini amaçlamaktaysa, başka bir Bağıtlı Yüksek Tarafça; başka herhangi bir maddenin değiştirilmesini amaçlamaktaysa, başka iki Bağıtlı Yüksek Tarafça desteklenmesi gerekir.”

DIŞ HABERLER


Etiketler : Montrö Sözleşmesi,