Edebiyat sinema ilişkisi

07 Tem 2020

Bütün sanat disiplinleri içerisinde sinema, en çok edebiyatla bir ilişki, bir alışveriş içerisindedir. Bu ilişki öyle sıradan bir ilişki değil, son derece organik ve temel bir ilişkidir. Özellikle ilişkilerin, yaşam biçimlerinin, olay ve durumlar karşısında insan tepkilerinin, insan karakter ve davranışlarının, mekânların ve hatta zamanın birbirine bu kadar benzeştiği günümüz gerçekliğinde edebiyat sinema ilişkisi daha da önem kazanıyor. Özgün bir çatışma, özgün bir karakter özgün bir mekân yaratmak isteyen sinema, çoğunlukla yüzünü eski dönemlere, eski dönemlerde yazılmış edebiyat eserlerine çevirmek zorunda kalıyor.

George Melies’ın Jules Verne ait “Aya Seyahat” romanını sinemaya uyarlamasıyla başlayan edebiyattan sinemaya uyarlama ilişkisi başta  Shakespeare, Tolstoy, Dostoyevski, Gorki, Hewingway, Turgenyev, Virginia Woolf, Marquez, Steinbeck, Jack London gibi bütün dünyanın kabul ettiği yazarlar olmak üzere yüzlerce romanın sinemaya adapte edilmesi ile devam etmiştir. Şüphesiz bu adaptasyon meselesi ile ilgili çok geniş bir düzlemde tartışma yürütmek mümkündür ki zaten bu tür tartışmalar çok geniş çevrelerce yapılmaktadır. Adapte edilmiş sinema eserinin, edebi eserin gücüne ne kadar ulaşabileceği, orijinal edebi esere ne kadar bağlı kalınacağı, adaptasyondaki etik yaklaşımın ne olacağı tartışılmaktadır. Fransız sinema yazarı ve eleştirmen Andre Bazin, adaptasyonun edebi metindeki sözün özünün ve ruhunun sinemada görüntülerle yeniden kurulması olduğunu söyler. İtalyan yönetmen Viskonti’nin, Dostoyevski’nin Beyaz Geceler’inden yaptığı adaptasyon o kadar güçlüdür ki insan Dostoyevski’yi bilmese bu hikâyenin kurucusunun Viskonti olduğunu ve bu hikâyenin sadece sinemada kurulmuş olabileceğini düşünür. Fakat yine de Beyaz Geceler, Dostoyevski’nin sözleriyle asıl anlamını bulmaktadır bence.

Edebiyat ve sinema arasındaki ilişkinin adaptasyonun ötesinde çok daha derin ve güçlü bir ilişki olduğunu düşünüyorum. Shakespeare ve Dostoyevski’den başarılı adaptasyonlar yapmış olan Japon yönetmen Akira Kurosawa, edebiyatla ilişkisini şöyle açıklar: “İyi bir senaryo yazabilmek için kendi dilinde ve kültüründe ve başka dillerde ve kültürlerde yazılmış edebi eserleri, romanları okumuş olmak gerekir. Ben okuduğum tüm edebi eserlerden notlar alırım. Neresini beğendiğimi, neden beğendiğimi, bazen bir karakterin bir tepkisini, bir sözünü not ederim. Bir senaryo yazmaya başlamadan önce mutlaka bu notları gözden geçiririm.” Ben bir sinemacının, edebiyat eseri ile kurduğu ilişkinin Kurosawa’nın tarif ettiği şekilde olması gerektiğini ve mutlaka bu ilişkiyi kurması gerektiğini düşünüyorum. Dostoyevski hayranlığı ve etkisi hayli büyük olan Zeki Demirkubuz’un bu yazarla kurduğu ilişki bir adaptasyon ilişkisi değil bir beslenme, güç alma ilişkisidir ki Kurosawa’nın tanımladığı ilişkiye benzemektedir. Zeki Demirkubuz sinemasının başarısında bu etkilenme ve beslenmenin gücü hayli fazladır. Sinema ve edebiyatla ilgilenen biri olarak, sinema ve edebiyat arasındaki ilişkinin bir adaptasyon ilişkisi olarak kurulmasına ve zaten kendini edebi olarak tamamlamış bir yapıtın sinema yolu ile yeniden kurulmasına çok da sıcak bakmıyorum.

Sonuç itibarıyla bir halkın sinemasının, bir yönetmenin sinemasının o halka ve dünya halklarına ait güçlü edebi eserlerden beslenmemesi durumunda özgün ve güçlü bir sinema yaratabilmesi çok zordur. Fakat bir filmin hikâyesini yazanın ve yönetenin aynı kişi olması gerektiğini, yönetmen açısından bunun hikâye üzerinde çok daha güçlü hâkimiyet ve  sinematografik yaratıcılığı ortaya çıkaracağını düşünüyorum.

 

 

İlham Bakır

İlham Bakır


Etiketler : İlham Bakır,